Er gaat zoveel aan vooraf
Als je niet meer kunt functioneren dan lijkt het alsof dat ineens niet meer kan. Het is dan elke dag overleven. Gaandeweg in je herstel, merk je dat er enorm veel factoren ten grondslag liggen aan je dieptepunt. Om inzicht te geven heb ik een voorbeeld van een ontwikkeling gemaakt. Wellicht haal je daar herkenning uit.
1. De kindertijd
0 - 12 jaar
Gevoeligheid
Aanpassen
Pleasegedrag
Onbegrepen
Als kind voelde Noor zich nooit echt op haar plek. Ze was vaak bezig met grote vragen die kinderen om haar heen niet leken te stellen. Ze merkte al vroeg dat de wereld niet zwart-wit was, maar vol grijstinten zat. Ze voelde veel. Te veel. Ze ving altijd signalen op wanneer bijvoorbeeld woorden en gedrag niet met elkaar overeenkwamen. Dat gaf haar een gevoel van onveiligheid.
Op school en in haar omgeving kostte het Noor veel energie om zich aan te passen aan wat ”de norm” leek te zijn. Na een lange schooldag was ze vaak volledig uitgeput en zocht ze haar rust voor de tv, waar ze haar gedachten even kon uitschakelen. Ze was vaak alleen, niet echt deel van de groepen om haar heen.
Toen Noor rond haar achtste was, begon ze zich steeds bozer en passiever te voelen. Ze had steeds minder zin om dingen te doen. Ze voelde zich anders en onbegrepen. De psycholoog stelde dat ze leed aan wat ze “motivatie-depressie” noemden.
Op de middelbare school moest Noor nieuwe vrienden maken, want ze kende maar één vriendin die ook naar die school ging. Veel andere kinderen leken elkaar al goed te kennen en Noor wist niet goed bij welke groep ze hoorde. De middelbare schoolperiode voelt achteraf gezien alsof ze er zelf niet echt bij was en niet echt controle over haarzelf heeft gehad. Thuis was er steeds meer strijd over huiswerk.
Als ze thuiskwam en de vaatwasser werd net iets te hard dichtgedaan, schoot ze uit haar slof. Het gebeurde vaker dat ze volledig explodeerde, zonder dat ze precies begreep waarom.
Leraren hadden weinig vertrouwen in haar kunnen: “Er zit veel meer in je dan je laat zien.” Men vond haar vaak ongemotiveerd, terwijl ze hard aan het werk was. Noor wilde dat wel laten zien, echt waar, maar het lukte haar gewoon niet. Toch haalde ze ineenkeer de haar diploma ondanks het weinige vertrouwen. Na een lange zoektocht koos ze voor een opleiding.
2. De schooltijd
12 - 17 jaar
Sociale onzekerheid
Overprikkeling
Overcompensatie
Bewijsdrang
Impulscontrole
Identiteitsverwarring
overleven
3. De jongvolwassen jaren
17 - 20 jaar
Erkenning
Perfectionisme
Pleasegedrag
Onzekerheid/wanhoop
Denken in plaats van voelen
overleven
…een opleiding die ze na een half jaar stopte. Al die boeken en al die theorie… Nee, niks voor haar.
Wat Noor wel voor het eerst voelde: het gevoel van thuiskomen. De dorpeling had nieuwe mensen ontmoet en dat waren mensen die net als haar ”ook raar” zijn. De stad voelde als thuis. Ze kreeg een warm gevoel wanneer ze met de trein de stad weer in reed.
Bij de tweede opleiding voelde ze zich wat meer op haar plek. Al was het nog steeds pittig om verslagen te schrijven en theorie te leren. Op haar 19e was het allemaal teveel: achter een laptop een zin typen, huilen in bed en dan weer achter de laptop om iets op papier te krijgen. En dit vrijwel dagelijks. Waarom lukt het nou niet?
Toen kwam voor Noor het verlossende woord: ADHD. De vlaggen konden uit! Nee, dat niet, maar het verklaarde wel veel. Ze had een bepaalde erkenning en herkenning. Haar motivatie was altijd hoog en ze was niet lui. Noor voelde zich niks voor niks anders dan de rest: haar brein werkt gewoon anders.
Was het leven ineens beter? Nee. Verklaarde het veel? Ja.
Na een jaar vertraging was Noor afgestudeerd. Ze had al een paar jaar een lieve partner.
Echter, begon er weer van alles te schuren. Noor had al vaker perioden gehad waar het minder goed ging: dat ze angstiger was, nare gedachten had en meer vermoeid was, maar uiteindelijk losten deze perioden zich vanzelf weer op. Het liefst was ze dan alleen en kroop ze weg.
Noor kreeg soms zelfs paniek in het bijzijn van haar partner, wat zij voor hem verborg. Ze wilde vooral niemand belasten met haar leefwereld. Ook grenzen aangeven of behoeften uitspreken waren niet haar ding: ze had het eens rustig geprobeerd, maar dat had een tegenovergesteld effect.
Daarbij moet je niet klagen maar dragen. Wanneer ze zich wel uitsprak en ook maar een lichte irritatie bij de ander voelde, krabbelde ze terug. Daarom hield ze alles maar voor zichzelf. Totdat, je raad het al, dat niet meer ging. Angstige gedachten en paniek namen toe en op een gegeven moment voelde Noor geen uitweg meer: ”Ik moet het uitmaken. Alles is teveel: de stress het vinden van werk en een relatie behouden… Het lukt me gewoon niet.”
3. Start van het volwassen leven
20 - 24 jaar
Veranderingen
Overcompensatie
Bewijsdrang
Conflictvermijding
Pleasegedrag
Herhalende nare gedachten
Denken in plaats van voelen
4. Het volwassen leven
24 - 27 jaar
Zekerheidszoeker
Paniekaanvallen
Cognitieve dissonantie
Overleven
Denken in plaats van voelen
Noor heeft een baan gevonden en na een jaar krijgt ze een vast contract. Maar na een jaar voelt ze zich al niet voldaan in haar werk. Een vast contract zorgt er wel voor dat ze blijft, maar ze blijft er te lang: in totaal 3.5 jaar. In de zomer besluit zij: ”Ik ga als zzp’er werken, dan kan ik onderzoeken wat wél bij me past”. In juni zegt zij haar ”veilige” contract op per eind oktober. In de tussentijd heeft zij genoeg tijd om zich te storten op het voorbereiden.
Tegelijkertijd gebeuren er vervelende dingen op het werk en krijgt ze op werk steeds vaker het onrustige en benauwde gevoel dat ze naar huis wil.
Bij een weekendje weg met een vriendin voelt zij zich enorm slecht: bang om over te geven, duizelig en in paniek. Desondanks de tekenen gaat ze stug door met leven, werken en voorbereiden. De gedachten als ”Ik ben nog niet goed genoeg” en ”Wat als ik een burn-out krijg als zzp’er?” cirkelen rond in haar hoofd als vervelende vliegen. Zelfs toen had Noor nog niet in de gaten dat ze daadwerkelijk steeds verder wegzakte.
Uiteindelijk heeft Noor één dienst als zzp’er gewerkt. Op de weg naar huis heeft ze bijna iemand aangereden. Datzelfde weekend moet ze nog op een andere locatie gaan werken. Die nacht ervoor heeft ze amper geslapen: als ze indommelde werd ze wakker met heftige steken bij haar hart. Ook had ze zweetaanvallen, was ze misselijk en moest ze overgeven. Ze wist dat het geen griep was.
In de vroege ochtend reed ze naar haar ouders en stortte ze zich bij haar vader in de armen: ”Het gaat niet meer”. Ze meld zich met een gigantisch schuldgevoel ziek bij de organisatie waar ze moest inspringen.
Dit was het laatste weekend onder contract bij haar oude werkgever. Ook bij haar werkgever meld zij zich ziek: ze had ergens gelezen dat ze dan recht had op een ziektewetuitkering. Uiteindelijk duurde die ziektewetperiode twee jaar vol met onzekerheid, schuldgevoel, angst en een gemis aan richting.
5. Het kantelpunt
27 - 29 jaar
Veranderingen
Overcompensatie/bewijsdrang
Conflictvermijding
Pleasegedrag
Emotionele repressie
Denken in plaats van voelen
Voor mij is dat wat een burn-out in de kern is: het moment waarop het lichaam gaat zeggen wat we te lang hebben genegeerd. Het is vaak niet enkel teveel werken, maar spelen dus enorm veel factoren mee waardoor iemand op het punt van burnout terecht komt. Overleven kost energie en die energie raakt een keer op. Maar ja… Vaak heb je geeneens in de gaten dat je aan het overleven bent.
Veel mensen herkennen dit achteraf pas. Ze zijn loyaal aan hun werk, hun gezin, hun omgeving en wat minder naar zichzelf. Als je iets minder in je vel zit: gewoon niet aanstellen en juist een tandje bijzetten. De mens is vergelijkbaar met een elastiekje wat uitrekt en terugveert. Als je te lang uitgerekt bent en steeds een beetje meer oprekt, dan veer je niet meer terug of knap je zelfs.
Slaap je slecht? Pieker je veel? Heb je last van onverklaarbare jeuk of steeds vaker hoofdpijn?
Het kunnen signalen zijn dat je lichaam onder spanning staat.
Wil je beter begrijpen waarom je steeds ‘aan’ blijft staan en hoe je kunt stoppen met overleven en weer richting balans kunt bewegen?
In mijn e-book Meer dan overleven neem ik je stap voor stap mee in dit proces. Je ontdekt waar jouw spanning vandaan komt en hoe je weer kunt terugkeren naar rust, veerkracht en eigen keuzes.
Fijne website over stress: https://ruudmeulenberg.nl/burn-out/oorzaken-burnout/
